Ὁ Ἰωάννης Σκυλίτζης γιὰ τὴ σύνοψη ἱστοριῶν του

Ἀφοῦ ὁ Ἰωάννης Σκυλίτζης (11ος αἰ.) ἀναφέρει τοὺς διάφορους ἱστορικοὺς ποὺ ἔγραψαν γιὰ τὴν περίοδο μετὰ τὸ θάνατο τοῦ Νικηφόρου Α΄, ἐκθέτει τὴν ἄποψή του γιὰ τὰ ἔργα τους καὶ τὴ δική του προσπάθεια:

...καθένας τους ἔγραψε τὸ δικό του ἔργο, ἄλλος ὅμως γιὰ νὰ ἐπαινέσει κάποιον αὐτοκράτορα, ἄλλος γιὰ νὰ κατηγορήσει κάποιον πατριάρχη κι ἄλλος, πάλι, γιὰ νὰ πλέξει τὸ ἐγκώμιο κάποιου φίλου του. Καθένας τους ἐκπλήρωσε τὸ σκοπό του δίνοντάς του τὴ μορφὴ ἱστορικοῦ ἔργου [...] Γιατὶ καθὼς κατέγραψαν ἀναλυτικὰ τὰ ἱστορικὰ γεγονότα ποὺ συνέβησαν στὴν ἐποχή τους καὶ λίγο πιὸ πρίν, καὶ καθὼς καθένας τους ἔγραψε τὸ ἱστορικό του ἔργο ἄλλος ἐκφράζοντας τὶς φιλικές του διαθέσεις, ἄλλος τὴν ἀντιπάθειά του, ἄλλος χαριστικὰ καὶ ἄλλος ἀκόμη καὶ σύμφωνα μὲ τὶς ἐντολὲς κάποιου, καὶ δὲν συμφωνοῦσαν μεταξύ τους στὴν ἀφήγηση τῶν ἴδιων γεγονότων, γέμισαν τοὺς ἀναγνῶστες τους ζάλη καὶ σύγχυση. Ἐμεῖς, τώρα, σεβαστήκαμε τὸν κόπο τῶν συγγραφέων αὐτῶν ποὺ ἀναφέραμε, καὶ πιστέψαμε ὅτι ἡ ἐπιτομή τους θὰ προσφέρει μεγάλη ὠφέλεια στοὺς φιλίστορες, καὶ μάλιστα σὲ ὅσους προτιμοῦν τὸ εὐκολότερο ἀπὸ τὸ δυσκολότερο -γιατὶ μιὰ ἐπιτομὴ ἀποτελεῖ τὸν συντομότερο δρόμο γιὰ τὴν κατανόηση τῶν γεγονότων κάθε ἐποχῆς καὶ ἀπαλλάσσει ἀπὸ τὸ βάρος τῶν ὑπομνημάτων. Διαβάσαμε λοιπὸν με προσοχὴ τὰ ἱστορικὰ ἔργα τῶν προαναφερθέντων συγγραφέων καὶ ἀπομακρύναμε ὅ,τι ἦταν γραμμένο μὲ ἐμπάθεια ἢ χαριστικά, προσπεράσαμε τὶς διαφορὲς καὶ τὶς διαφωνίες καὶ ἀφαιρέσαμε καὶ ὅ,τι κρίναμε ὅτι ἄγγιζε τὸν μύθο· συγκεντρώσαμε ἔτσι ὅ,τι φαινόταν λογικὸ καὶ δὲν ἔμοιαζε ἀπίθανο, προσθέσαμε καὶ ὅ,τι μᾶς μετέφεραν προφορικὰ οἱ μεγαλύτεροί μας, τὰ ἑνοποιήσαμε μὲ συντομία καὶ ἀφήσαμε στοὺς μεταγενέστερους τροφὴ εὔπεπτη καί, ὅπως λέει ἡ παροιμία, ἀλεσμένη. Ὁ σκοπός μας ἦταν ὅσοι διάβασαν τὰ ἱστορικὰ ἔργα ποὺ ἀναφέραμε νὰ τὰ ξαναθυμηθοῦν, ἔχοντας στὰ χέρια τους αὐτὸ τὸ βιβλίο καὶ διαβάζοντάς το -γιατὶ τὸ διάβασμα προκαλεῖ τὴν ὑπενθύμιση καὶ ἡ ὑπενθύμιση μὲ τὴ σειρά της τρέφει καὶ μεγαλώνει τὴ μνήμη, ὅπως ἀντίθετα ἡ ἀμέλεια καὶ ἡ ἁδράνεια προκαλοῦν ἐλάττωση τῆς μνήμης, τὴν ὁποία ἀκολουθεῖ ὁπωσδήποτε ἡ λησμονιὰ ποὺ ἐξασθενεῖ καὶ μπερδεύει τὴν ἀνάμνηση τῶν γεγονότων· ὅσοι πάλι δὲν διάβασαν ποτὲ αὐτὰ τὰ ἱστορικὰ ἔργα ἂς ἔχουν αὐτὴ τὴν ἐπιτομὴ ὡς ὁδηγὸ καὶ ἀναζητώντας τὶς ἐκτενέστερες διηγήσεις νὰ ἀποκτοῦν πληρέστερη γνώση τῶν πραγμάτων. Τώρα ὅμως ἂς ξεκινήσουμε.

Μετάφραση Εὔδοξος Τσολάκης.

Δὲν εἶναι καιρὸς γιὰ ὅρκους ἀλλὰ γιὰ φόνους

Ὅταν ὁ Μιχαὴλ ἀπὸ τὸ Ἀμόριο καταγγέλθηκε γιὰ τὴ στάση του ἐναντίον τοῦ αὐτοκράτορα Λέοντα τοῦ Ἀρμένιου, καὶ ὁμολόγησε ἐνώπιον τοῦ βασιλιᾶ,

ἀποφασίστηκε νὰ θανατωθεῖ στὴν πυρὰ καὶ νὰ τὸν ρίξουν στὸν κλίβανο τοῦ ἀνακτορικοῦ λουτροῦ, καὶ μάλιστα νὰ παρακολουθεῖ τὴ σκηνὴ καὶ ὁ ἴδιος ὁ βασιλιᾶς. Ἔτσι, πῆρε δεμένος τὸν δρόμο γιὰ τὸν θάνατο, ἐνῶ ἀκολουθοῦσε ὁ βασιλιὰς ποὺ ἤθελε νὰ δεῖ τὴ σκηνή.

Ὅμως, ἡ ἡμέρα τῆς ἐκτέλεσης ἦταν τὰ Χριστούγεννα τοῦ 820, καὶ ἡ αὐτοκράτειρα Θεοδοσία τοῦ εἶπε ὅτι μὲ αὐτὰ ποὺ κάνει δὲν σέβεται τέτοια μέρα. Αὐτὸς ἄλλαξε γνώμη καὶ ἀποφάσισε νὰ χαρίσει τὴ ζωὴ στὸ Μιχαήλ. Διέταξε ὅμως νὰ τὸν ἁλυσοδέσουν στὰ πόδια.

Ὁ Μιχαὴλ ζήτησε νὰ ἐξομολογηθεῖ τὶς ἁμαρτίες του σὲ κάποιον Θεόκτιστο, πράγμα ποὺ τοῦ ἐπετράπη. Στὴν πραγματικότητα, τὸν ἔβαλε νὰ φοβερίσει τοὺς συνεργάτες του στὴ συνωμοσία, ὅτι θὰ τοὺς πρόδιδε στὸν Λέοντα. Αὐτοὶ τρομοκρατημένοι, μεταμφιέστηκαν σὲ κληρικοὺς καὶ μπῆκαν μαζὶ μὲ τοὺς ἄλλους κληρικοὺς στὸ παλάτι γιὰ νὰ τελέσουν στὴν ἐκκλησία τὴ λειτουργία τῶν Χριστουγέννων.

Ἔχοντας πάνω τους κρυμμένα μαχαίρια, χώθηκαν σὲ κάποιο σκοτεινὸ σημεῖο τῆς ἐκκλησίας καὶ περίμεναν τὸ σύνθημα. Ὅταν κόντευε νὰ τελειώσει ἡ λειτουργία -ὁ βασιλιὰς ἦταν ἤδη ἐκεῖ καὶ μὲ τὴ δυνατὴ φωνή του ἔψελνε ὅπως συνήθως τὸ “τῷ παντάνακτος ἐξεφαύλισαν πόθῳ”- τότε οἱ συνωμότες ὅρμησαν μεμιᾶς. Ἀπέτυχαν ὅμως στὴν πρώτη τους ἐπίθεση· ξεγελάστηκαν ἀπὸ τὸν ἐπικεφαλῆς τῶν κληρικῶν εἴτε ἐξαιτίας τῆς σωματικῆς του ὁμοιότητας μὲ τὸν αὐτοκράτορα εἴτε ἐξαιτίας τοῦ ἴδιου καλύμματος ποὺ φοροῦσαν στὸ κεφάλι. Γιατὶ ἦταν χειμώνας κι ἔκανε κρύο καὶ ἀντιμετώπιζαν τὴν παγωνιὰ ντυμένοι βαριὰ καὶ μὲ τὰ κεφάλια σκεπασμένα μὲ πολὺ μυτερὰ καπέλα. Ὁ ἐπικεφαλῆς τοῦ κλήρου πάντως ἀπομάκρυνε τὸν κίνδυνο βγάζοντας τὸ καπέλο του καὶ σιγουρεύοντας τὴ σωτηρία του μὲ τὴ φαλάκρα του. Στὸ μεταξὺ ὁ βασιλιὰς κατάλαβε τὸ κακόβουλο σχέδιο, μπῆκε στὸ ἱερὸ τοῦ ναοῦ κι ἁρπάζοντας τὴν ἁλυσίδα τοῦ θυμιατοῦ ἤ, ὅπως λένε ἄλλοι, ἕναν σταυρὸ ἀπέκρουε τὰ χτυπήματα. Οἱ συνωμότες ὅμως ὁρμοῦσαν ὅλοι μαζὶ κι ὄχι ἕνας ἕνας, καὶ χτυπώντας τον ἄλλος στὸ κεφάλι, ἄλλος στὰ σωθικὰ κι ἄλλος σ' ἄλλο σημεῖο τοῦ σώματος τοῦ προκαλοῦσαν βαριὰ τραύματα. Γιὰ κάποιο διάστημα ἄντεξε ἀποκρούοντας τὰ χτυπήματα τῶν σπαθιῶν μὲ τὸν θεῖο σταυρό· αὐτοὶ ὅμως τὸν χτυποῦσαν ἀπὸ παντοῦ σὰν νὰ ἦταν θηρίο. Ἔτσι, ἐξαντλημένος ἀπὸ τὶς πληγές, ὅταν εἶδε ἕναν πελώριο ἄνδρα ποὺ ἦταν ἕτοιμος νὰ τοῦ δώσει τὸ τελειωτικὸ χτύπημα, τὸν ἐξόρκισε στὸ ὄνομα τῆς θείας χάρης τοῦ ναοῦ καὶ τὸν ἱκέτευε νὰ τὸν λυπηθεῖ. Ὁ γενναῖος αὐτὸς ἄνδρας καταγόταν ἀπὸ τὸ γένος τῶν Κραμβωνιτῶν. Εἶπε στὸν Λέοντα: “εἶναι καιρὸς γιὰ φόνους κι ὄχι γιὰ ὅρκους”, καὶ τοῦ κατάφερε ἕνα φοβερὸ χτύπημα στὸ χέρι, ποὺ τοῦ τὸ ἔκοψε ἀπὸ τὴν κλείδα καὶ μαζὶ ἔκοψε καὶ τὴν κεραία τοῦ σταυροῦ. Ὅταν ἀποκαμωμένος πιὰ ἀπὸ τὰ χτυπήματα ἔπεσε στὰ γόνατα, κάποιος τοῦ ἔκοψε καὶ τὸ κεφάλι.

Ὁ περίβολος τοῦ παλατιοῦ ἦταν περιτριγυρισμένος ἀπὸ ἔνοπλους τοῦ Μιχαήλ. Κατόπιν,

Πῆραν ἀπὸ τὰ ἀνάκτορα καὶ τὴ σύζυγο τοῦ Λέοντα μαζὶ μὲ τὰ τέσσερα παιδιά της, τὸν Συμβάτιο, ποὺ κατὰ τὴν ἀνάρρησή του εἶχε μετονομαστεῖ Κωνσταντίνος, τὸν Βασίλειο, τὸν Γρηγόριο καὶ τὸν Θεοδόσιο, τοὺς ἔβαλαν σ' ἕνα πλοιάριο καὶ τοὺς πῆγαν στὴ νῆσο Πρώτη. Ἐκεῖ, ἀφοῦ τοὺς εὐνούχισαν ὅλους, ὁ Θεοδόσιος πέθανε καὶ τάφηκε μαζὶ μὲ τὸν πατέρα του. Στὸ μεταξύ, ὁ Μιχαὴλ ἐλευθερώθηκε ἀπὸ τὴ φύλαξη τοῦ παπία καὶ μὲ τὰ πόδια ἀκόμη ἁλυσοδεμένα, ἀφοῦ τὰ κλειδιὰ τὰ εἶχε κρύψει ὁ Λέων στὸν κόλπο του, κάθισε στὸν αὐτοκρατορικὸ θρόνο ἔτσι ὅπως ἦταν, μὲ τὶς ἁλυσίδες, καὶ ὅλοι ὅσοι βρίσκονταν στὰ ἀνάκτορα τὸν ἀνακήρυξαν βασιλιὰ καὶ τὸν προσκύνησαν.

Μετάφραση Εὔδοξος Τσολάκης.